województwo podkarpackie

Dawno temu we dworze w Godowej mieszkała rodzina Dydyskich. Ich córka zaszła w ciążę z mieszczaninem ze Strzyżowa. Był to mezalians, z którym szlachecka rodzina nie mogła się pogodzić. Ciągle wypominając go swej córce, doprowadzili ją do samobójstwa — dziewczyna powiesiła się z dworskiej piwnicy. Po tym wszystkim rodzina kazała zakopać wejścia do podziemi. Jednak duch ich córki, pod postacią białej damy, przemierzał okolice dworu. Podobno szukała ona swojego dziecka, jednocześnie mając być ostrzeżeniem dla okolicznych mieszkańców przez zbyt surowym traktowaniem swoich dzieci.

Nie tak całkiem dawno temu, kiedy zamkiem władali już Sapiehowie, mieszkała w nim młoda Sapieżanka imieniem Zosia. Dziewczynka bardzo dużo czasu spędzała na zabawach z chłopcem z ubogiej rodziny. Rodzicom to nie przeszkadzało, póki ich córka miała zajęcie. Z czasem jednak młodzi podrośli i zakochali się w sobie. Na to już bogaci przedstawiciele rodu Sapiehów nie mogli sobie pozwolić.

W czasach gdy w okolicy szalała epidemia cholery, na granicy Podzwierzyńca i Woli znajdowało się miejsce, gdzie znoszono zmarłych. Mieszkańcy często obserwowali czarnego konia z rozwianą grzywą, który biegał po wsi z ognistymi oczami. Gdy prychnął na któryś dom, tam atakowała choroba, nie szczędząc żadnego z domowników.

W niespokojnych czasach najazdu węgierskiego na Podkarpacie, Jan Kmita – pan na zamku Sobień – musiał pilnie wyjechać do miasta. Podczas jego nieobecności zamek obległ i podpalił Maciej Korwin. W zamku znajdowała się żona Kmity, Anna. Została ona zabarykadowana przez płonące belki w swojej komnacie. Wiedząc, że zbliża się nieuchronnie śmierć, przywdziała czarne szaty i czekała.

Pewnego razu w lesie opodal Leska mieszkała matka z córką. Któregoś dnia matka zaniemogła, chwyciła ją gorączka i nie mogła wstać z łóżka. Poprosiła wtedy swoją córkę, by ta poszła zaczerpnąć wody z Sanu, by ulżyć jej pragnieniu. Córka poszła faktycznie po wodę, jednak w drodze powrotnej spotkała przystojnego młodzieńca, z którym wdała się w rozmowę, zapominając o rozchorowanej rodzicielce.

Mieszkańcy Leska wyróżniali się na tle innych ludzi w okolicy niezwykłą wręcz pobożnością. Oczywiście nie w smak było to miejscowemu diabłu, który uknuł plan by zniszczyć chrześcijaństwo w mieście. Pewnej nocy porwał z gór ogromny kamień z zamiarem zrzucenia go na wieżę leskiego kościoła i tym samym zniszczenie go. Jednak gdy tak leciał ze skałą w szponach, usłyszał pianie koguta. Myśląc, że to dzień go zaskakuje, upuścił kamień i czmychnął. Skała upadła w lesie, niedaleko miasta i stała się lokalną atrakcją turystyczną.

Droga wiodąca przez Dębina była dość ruchliwa. Szczególnie często ciągnęły nią wozy wiozące zboże z okolicznych pól do młyna. W pewnym jednak miejscy, gdzie droga gwałtownie zakręcała, miały miejsce nadzwyczajne zdarzenia:

Podczas wojen północnych Szwedzi zaatakowali i zajęli Baligród, wraz ze znajdującym się w nim zamkiem. Urządzili sobie w nim bazę, więżąc wszystkich, którzy uprzednio na zamku pracowali.

Któregoś roku pod Przeworsk nadciągnęły wojska tatarskie, które co jakiś czas pustoszyły Podkarpacie. Jednak nim zdążyły napaść na miasto, zostały dostrzeżone przez praczki, robiące pranie w rzece Mleczce. Na widok wroga podniosły one raban, waląc w swoje tary i miednice. Hałas usłyszeli strażnicy na murach, którzy zdążyli dzięki temu zamknąć bramy i przygotować miasto do obrony.

Piotr Bal, kasztelan zamku w Baligrodzie, miał piękną córkę imieniem Klara. Gdy zbliżała się ona pełnoletniości, zaczął szukać dla niej odpowiedniego męża. Dziewczyna jednak była wybredna i odrzucała zaloty wszystkich rycerzy, którzy starali się o jej względy.

Kiedy Piotr z rodu Kmitów owdowiał, nie zamierzał pozostawać w stanie samotności zbyt długo. Udał się na Węgry, skąd przywiózł sobie nową młodą żonę imieniem Margarita, którą wykupił od ojca za pokaźną sumę. Różnica wieku w związku była jednak duża i, mimo wystawnego życia, Magarita nie była w tym układzie szczęśliwa.

Kiedy wojska tatarskie podeszły pod Przeworsk w czasie jednego ze swoich najazdów na Podkarpacie, zostały dostrzeżone przez kominiarza, który czyścił jeden z miejskich kominów. Wiedząc, że nie ma czasu na ostrzeżenie wszystkich, wydobył z wieży dzwonniczej stary taraban, który kiedyś tam widział. Zaczął biegać po ulicach miasta i bić w niego. Mieszkańcy, pojąwszy w mig co się dzieje, przygotowali miasto do obrony i odparli atak.

Na zboczach Cergowej niegdyś znajdowało się jeziorko. A historia jego powstania brzmiała następująco:

Kara dosięga nie tylko winowajcę

Pewnego razu wojska Stadnickiego, zwanego Diabłem Łańcuckim, wybrały się na grabież po okolicy, za cel ustanawiając sobie Korniaktów. Najeźdźcy zgrupowali się w pobliżu przeprawy przez Wisłok, zamierzając sforsować rzekę. Z przeciwnego brzegu obserwował to wszystko przewoźnik promowy imieniem Lis. Był środek nocy i wiedział, że nie zdąży ostrzec mieszkańców.

Na zamku w Lesku dziedziczką była piękna Olga. Wszyscy młodzieńcy w okolicy wzdychali do niej, jednak ona nie odpowiadała na ich awanse. Wśród niepocieszonych był również pewien młodzieniec, który był synem czarownicy. Pewnego razu opowiedział o swoich sercowych zawodach matce, która postanowiła temu zaradzić.

Mówią że gospodarze z Madejów mieli konszachty z diabłem, którego w tych stronach zwą "pankiem". Miał on nająć się na służbę do gospodarzy, przez 3 pokolenia orać pole, doić krowy, wypasać bydło, a potem zebrać swoją zapłatę.

Żmigród posiada w swoim herbie smoka. Ze względu na to oraz nazwę miejscowości, istnieje kilka legendarnych historii na temat jego powstania.

• Nazwa ma pochodzić od okrutnego właściciela miasta, być może Stadnickiego, który ciemiężył ludność. Ze względu na jego przywary, zamek, który zajmował, nazywano "grodem żmii", a z czasem również i miasteczko — Żmigrodem.
• Inna wersja opowiada o Żmiju — stworze podobnym do smoka — który zamieszkał w konarach rozłożystego drzewa nad Wisłokiem. Kiedy mieszkańcy próbowali go przepędzić, wzywał na pomoc wiele okolicznych węży, głównie żmij.
• Nazwa może się też wywodzić od oryginalnej nazwy "Zwinigrod", czyli "dzwoniący gród". Miało tak być, ponieważ dzwony z miasta ostrzegały okolicę o nadciągającym wrogu.

Podczas najazdu tatarskiego na Podkarpacie, być może w 1502 roku, armia najeźdźców stanęła w pobliżu Przeworska. Przestraszeni mieszkańcy ukryli się w dobrze ufortyfikowanym klasztorze bernardynów i czekali na rozwój wydarzeń. Gwardian zakonu tymczasem zdołał wezwać na negocjacje dowódcę tatarskiego, okazało się bowiem, że poznali się oni w przeszłości.

Pan zamku odrzykońskiego miał trzy piękne córki, lubujące się w kądzieli, i z tego powodu popularnie zwane Prządkami. Pewnego razu zaprosił sławnego rycerza z dalekich krain do siebie na polowanie, licząc, że wyda w ten sposób jedną ze swoich panien. Rycerz chętnie przyjął zaproszenie, bowiem lasy okolic zamku słynęły z licznej zwierzyny. Droga jednak była niebezpieczna, toteż przezorny wojownik zabrał ze sobą nadwornego czarnoksiężnika, by ten w razie czego chronił go i jego orszak.

W pobliżu wsi Smolarzyny znajduje się miejsce zwane Różańcem. Dziś polana w lesie, kiedyś była to wyspa pośrodku mokradeł. Gdy nadeszły niespokojne czasy, jak choćby najazdy tatarskie, okoliczna ludność zbierała chrust w lesie, by następnie rzucać go na bagniska i po nim udawać się na wyspę. Tam wspólnie odmawiano różaniec w intencji ocalenia przed najeźdźcami.

Ukryty skarb, co został niegodziwie zdobyty, nie daje się znaleźć

W XIX wieku, kiedy gospodarzem na zamku w Lesku był zubożały szlachcic Xawery Krasicki, znalazł on pewnego dnia nieznane wcześniej przejście do lochów. Zaintrygowany pragnął sprawdzić, co się kryje za nim, jednak okazał się zbyt gruby, by się przecisnąć.

Na wzgórzu w pobliżu wsi Chodakówka stał niegdyś spory zamek. Jego właściciel miał trzy piękne córki, nie miał jednak żony. Poświęcał więc im bardzo dużo uwagi. Żyli bogato i szczęśliwie.

W Godowej znajduje się prastare drzewo - buk. Według legendy został on zasadzony w miejsce wcześniejszego dębu, który miał być posadzony przez legendarnego założyciela wsi - rycerza Godova. Dąb, a następnie buk, były miejscami lokalnych narad. Tu decydowano czy iść na wojnę, jak się bronić przed najazdem, a w czasie rabacji galicyjskiej — które dwory ograbić w pierwszej kolejności. Również podczas powstania styczniowego drzewo było wykorzystywane. To właśnie pod nim mieli się gromadzić mężczyźni chętni, by z bronią w ręku usiłować odzyskać niepodległość.