Miasto w Górach Świętokrzyskich, u stóp Łysej Góry. Założone w 1351 roku przez benedyktynów z klasztoru na Świętym Krzyżu. Znajduje się na początku szlaku pielgrzymkowego do opactwa. W 1869 po kasacji klasztoru Nowa Słupia utraciła prawa miejskie, która odzyskała w 2019 roku.

legenda
Skamieniały pielgrzym
O karze za pychę i pobożność na pokaz
Skamieniały pielgrzym